Câu mở đầu này là bằng chứng cho một cách nhìn "từ bên trong" mà Vũ Trọng Phụng không có: người kể chuyện biết cả làng nghĩ gì trong bụng, không chỉ tả hành vi bên ngoài. So với lát cắt xã hội học của VTP (đếm được, phỏng vấn được), đây là thao tác tâm lý học — nghe được cả một cộng đồng đang tự biện minh trong im lặng. Nam Cao viết được vì làng Vũ Đại chính là làng Đại Hoàng của ông.

Lần đọc sai trầm trọng nhất: ông giáo sụp đổ niềm tin vào lão Hạc dựa trên lời chứng của Binh Tư — thằng ăn trộm "vốn không ưa lão Hạc bởi vì lão lương thiện quá", tức nhân chứng có động cơ hạ bệ sự lương thiện. Người từng giảng đừng vội thấy kẻ khác "bần tiện, xấu xa, bỉ ổi" đã tin ngay phiên bản bỉ ổi nhất về người hàng xóm đáng kính nhất của mình.

Phép so sánh này thường được đọc như đồng cảm, nhưng đọc kỹ thì ngược lại: ông giáo chỉ hiểu được lão Hạc bằng cách quy nỗi đau của lão về nỗi đau của mình, rồi xếp hạng nó thấp hơn. Sách là kỷ niệm tuổi hai mươi của trí thức; con chó — anh ta chưa biết — là toàn bộ phần người còn lại của một ông già: đứa con hụt, đứa cháu hụt, ký ức về thằng con đã thành "người của người ta" trong đồn điền cao su.

Lần đọc sai thứ nhất của ông giáo, tự thú ngay trang đầu: sự lắng nghe chỉ là màn kịch xã giao ("làm ra vẻ chú ý"). Câu tiếp theo — "Làm quái gì một con chó" — là giọng của thứ bậc: chuyện của lão nông không đáng bận tâm của người có chữ. Cả truyện là quá trình người kể chuyện phải trả giá cho sự dửng dưng mở đầu này, qua điệp khúc "bây giờ thì tôi hiểu" — hiểu muộn.