- Thừng đâu? Trói cổ nó lại. Có một suất sưu bây giờ chưa nộp lại còn chực giở lý sự!
Lệnh trói anh Dậu đến ngay sau câu hỏi về tiền sưu, không có khoảng trống để biện minh — đúng nhịp của một "làng-thiết-chế" mà Ngô Tất Tố am hiểu từ thế hệ nhà nho cuối cùng: đình làng, ngôi thứ, sưu thuế đều là cơ chế có luật riêng. Đây là thứ Vũ Trọng Phụng, người lớn lên ở Hà Nội và nhìn làng quê từ xa, không có đủ chất liệu để viết.
- Cả năm chỉ có hai đồng bảy hào tiền sưu, bây giờ vẫn chưa có, anh định bao giờ mới có?
Câu hỏi cụ thể bằng số tiền (hai đồng bảy hào) cho thấy cách Ngô Tất Tố dựng cảnh: không phải xung đột cá nhân mà là một cỗ máy sưu thuế được lập trình sẵn đang chạy đúng quy trình. So với Nam Cao viết cái đói bằng độc thoại nội tâm, Ngô Tất Tố viết khổ nạn bằng nhịp hỏi cung của bộ máy hành chính làng — ông biết nó vận hành ra sao vì từng ở bên trong chữ nghĩa của làng.