Có ai từ nhà khá giả mà sa sút đến cùng khốn không ư, tôi cho rằng ở trên con đường ấy đại khái có thể nhìn thấy bộ mặt thật của người đời.
Câu tổng kết này là chìa khóa của "đài quan sát" thứ tư: Lỗ Tấn không quan sát quốc dân tính từ đáy lên như Vũ Trọng Phụng, cũng không từ bên trong làng như Nam Cao hay Ngô Tất Tố, mà từ con đường đi xuống của một gia đình — vị trí khiến ông vừa thấy rõ vừa tự vấn, vì ông từng đứng ở cả hai phía của bộ mặt ấy.
tóm lại là cái quày của tiệm thuốc cao ngang tôi, của tiệm cầm đồ cao gấp đôi tôi.
Phép đo tuổi thơ bằng chiều cao hai cái quầy này là đài quan sát riêng của Lỗ Tấn, không trùng ba tác giả Việt: ông không sinh ra nghèo như Nam Cao hay Vũ Trọng Phụng, mà là con nhà sĩ phu sa sút, nên nhìn xã hội qua khoảng cách giữa chỗ mình từng đứng và chỗ mình rơi xuống. Chi tiết vật lý (chiều cao quầy) làm hiện hình một quá trình trừu tượng — sa sút giai tầng — giống cách Ngô Tất Tố dùng con số hai đồng bảy hào để hiện hình bộ máy thuế.