Nhan đề của cuốn tiểu thuyết được nói ra bởi kẻ đang cưỡng bức — và đây là nước cờ sắc nhất của Ngô Tất Tố.

Trọn câu của quan cụ: "Nói khẽ chứ. Tắt đèn , nhà ngói như nhà tranh. Tao không cần gì cái đó." (dấu cách thừa trước dấu phẩy là lỗi bản Wikisource)

"Tắt đèn , nhà ngói như nhà tranh" vốn là tục ngữ: tắt đèn đi thì giàu nghèo trông giống nhau. Người ta thường dùng nó để nói chuyện nam nữ, hoặc để an ủi rằng rốt cuộc ai cũng như ai.

Lão quan dùng nó làm lời gạ gẫm: trong bóng tối thì thân phận không quan trọng, tao không câu nệ chuyện mày là con ở.

Và cả cuốn sách chứng minh điều ngược lại. Trong bóng tối, nhà ngói vẫn là nhà ngói: Nghị Quế vẫn có tiền mua người, chị Dậu vẫn phải bán con. Đèn tắt không xóa được giai cấp — nó chỉ giúp kẻ có quyền che giấu việc mình đang làm.

Đó là lý do câu tục ngữ ấy trở thành nhan đề. Không phải vì Ngô Tất Tố tin nó, mà vì ông muốn ta nghe nó từ đúng cái miệng đã dùng nó để làm điều tồi tệ.

Chỗ nhan đề sinh ra — nhưng để ý: trong toàn văn bản không có chữ "đời thừa". Chỉ có "người thừa", đúng một lần, ở đây.

Nam Cao chuyển từ người sang đời khi đặt tên truyện, và cú chuyển ấy mở rộng bản án. "Người thừa" là một phán xét về giá trị của Hộ trên thị trường chữ nghĩa: hắn không đem được "một chút mới lạ gì đến văn chương", nên hắn dư ra. "Đời thừa" thì rộng hơn nhiều — không phải hắn thừa, mà cả một cuộc đời bị tiêu sai chỗ.

Cũng nên đọc kỹ tiêu chuẩn hắn dùng để tự kết án: "Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo những cái gì chưa có..." Đó là tiêu chuẩn của người viết, không phải của người chồng hay người cha. Suốt truyện Hộ chỉ tự chấm điểm mình trên đúng một thang ấy — và đó chính là lý do hắn không bao giờ thấy được cái mình đang làm với Từ.

Câu thành ngữ cho tên cuốn tiểu thuyết — vốn nói về sự bình đẳng trong bóng tối, giàu nghèo như nhau khi đèn đã tắt — lại được đặt vào miệng chính kẻ đang lợi dụng bóng tối để cưỡng bức người ở. Ngô Tất Tố không để nhan đề vang lên như một tuyên ngôn của tác giả, mà biến nó thành lời biện minh của nhân vật đáng tởm nhất truyện. Đó là một thủ pháp trớ trêu bậc thầy: cái nhan đề mang tính cách ngôn bị chính kẻ thủ ác chiếm dụng và bóp méo nghĩa ngay trong lòng văn bản.