6 Matching Annotations
  1. Last 7 days
    1. để ngài trình lên quan Thống sứ chứ ngài không có quyền

      Người nói câu này là quan tổng đốc — chức quan cao nhất của Nam triều ở cấp tỉnh — trả lời đoàn dân đói đang xin hoãn một vụ thuế. Ngay cả việc hoãn, chưa nói đến giảm hay miễn, ông cũng không có thẩm quyền tự quyết mà phải "trình lên" quan Thống sứ người Pháp. Chi tiết này là bằng chứng sống động nhất cho thấy bộ máy quan lại nhà Nguyễn, dù mặc áo thụng và giữ danh vị, chỉ còn là cấp trung gian thừa hành chứ không nắm quyền tài chính thực sự dưới chế độ bảo hộ.

    1. đại diện chính phủ Bảo hộ, chính phủ Nam triều gắn huy chương cho một người công dân rất xứng đáng

      Quan công sứ người Pháp tự xưng đang gắn huy chương nhân danh cả hai chính phủ — bảo hộ và Nam triều — cùng một lúc, cho Nghị Hách, một tay tư sản làm giàu bằng thủ đoạn bẩn thỉu. Chi tiết này lộ rõ cơ chế cho mượn tính chính danh: danh nghĩa triều Nguyễn được viện ra để hợp thức hóa quyết định mà thực chất do người Pháp toàn quyền định đoạt, không hề có sự tham gia thật sự nào của Nam triều trong quá trình lựa chọn hay ban thưởng. Con dấu, danh xưng của triều đình trở thành công cụ trang trí cho quyền lực thực dân.

    1. Có mụ, sau khi lễ thần Bạch My lại quay lại vái quan Đốc lý, tỏ ý tạ ơn.

      Một bức tranh không nhà văn nào bịa nổi: hai đấng bề trên của nghề — ông thần mày trắng và ông Đốc lý mắt xanh — đứng cạnh nhau nhận cùng một cái vái. Quyền lực cũ (hương hoa, lời thề) và quyền lực mới (Dispensaire, nghị định) không thay thế nhau mà bắt tay nhau, đúng nghĩa đen qua cái vái kép này.

    2. trong này ông thần ấy cũng có miếu, ngày nào cũng hương hoa một lượt

      Chi tiết kinh ngạc nhất của cuốn sách: bên trong nhà lục xì của nhà nước có hẳn một cái miếu thờ thần Bạch My. Nhà nước thế tục không xóa bỏ thẩm quyền cũ mà đi thuê lại nó — mượn miếu và lời thề để bắt các mụ giầu, gái "có giấy" tuyên thệ không tiếp khách khi mang bệnh, đúng cái mẫu "đi thuê thẩm quyền bản địa" mà VTP dùng khắp cuốn sách.

    3. để rồi đệ lên Phủ Toàn quyền để quan Toàn quyền biết rõ những cái nguy hiểm ấy

      Đốc lý Virgitti và tác giả cuốn khảo cứu về nạn mại dâm dự tính trình báo cáo lên thẳng Phủ Toàn quyền — cấp cao nhất của cả Liên bang Đông Dương — chứ không qua bất kỳ khâu trung gian nào của Nam triều. Chi tiết nhỏ này minh họa đúng sơ đồ quyền lực thực tế: mọi vấn đề quan trọng, kể cả y tế công cộng liên đới đến thuế và ngân sách thành phố, đều chảy thẳng về hệ thống hành chính Pháp, bỏ qua hoàn toàn bộ máy quan lại người Việt.

    4. không có quyền gì đối với dân của vua Bảo Đại

      Ngoài địa phận nhượng địa Hà Nội, phòng Vệ sinh thành phố — cơ quan của chính Đốc lý người Pháp — tự nhận là bất lực vì dân ngoại ô thuộc quyền quản lý danh nghĩa của vua Bảo Đại, tức đất bảo hộ chứ không phải đất thuộc địa trực trị. Nghịch lý ở đây: "chủ quyền" của nhà Nguyễn không đủ mạnh để giảm một xu thuế cho dân, nhưng lại đủ để tạo ra khoảng trống pháp lý khiến các nhà hát trá hình ngoại ô thoát mọi kiểm soát dịch bệnh. Chi tiết cho thấy ranh giới hành chính bảo hộ/thuộc địa được viện dẫn có chọn lọc, tùy lợi ích của bộ máy cai trị Pháp.