Câu hỏi vặn lại của Chí Phèo lật ngược toàn bộ lời cầu xin "làm người lương thiện" trước đó chỉ một câu: lương thiện không phải một trạng thái nội tâm mà Chí có thể tự chọn quay về, mà là một tư cách xã hội phải được ai đó "cho", được cấp phát như một tấm thẻ căn cước. Cùng logic ấy, đầu truyện một kẻ khác từng đến xin lý Kiến "một cái thẻ mang tên một người lương thiện" bằng tiền — cho thấy lương thiện trong thế giới làng Vũ Đại là thứ hàng hóa, có thể mua và có thể bị tước, chứ không phải phẩm chất bẩm sinh. Đây là điểm siết chặt bi kịch: Chí không thiếu thiện tâm, Chí thiếu một tờ giấy chứng nhận.

Chí Phèo lưu manh hóa ngay giữa chợ làng, trước mắt mọi người — khác hẳn tầng đáy đô thị mà Vũ Trọng Phụng mô tả (con sen, gái mại dâm), nơi tha hóa diễn ra sau cánh cửa nhà chứa hay nhà thổ. Ở làng quê của Nam Cao, sự sa đọa là chuyện công khai, ai cũng thấy nhưng không ai can thiệp — một dạng vùng sáng khác với đô thị.