Giọng điệu ôn tồn, kẻ cả của Joyeux mà ta đọc được ở đây là sản phẩm do chính VTP đúc ra qua bản dịch, không phải nguyên văn tiếng Pháp của ông ta. Đây là thứ quyền lực ngược mà người bị trị song ngữ nắm được: kẻ cai trị chỉ nói được với công chúng bản xứ qua miệng người dịch, và người dịch ở đây lại là một bậc thầy về giọng điệu.

VTP chua riêng chi tiết "nói bằng tiếng Pháp" vì đó là một cú đổi kênh có chủ ý: bà giám thị chuyển sang tiếng Pháp để các cô gái đứng quanh không hiểu mình đang bị bàn tán. Người ghi lại được thao tác ấy và hiểu nội dung hẳn phải nghe được tiếng Pháp. Việc ông thấy cần đánh dấu đúng câu này ngầm cho biết phần hội thoại còn lại đã được dịch phẳng sang tiếng Việt — chỉ chỗ nào ngôn ngữ trở thành hành vi che giấu mới đáng ghi.

Câu này không phải lời Vũ Trọng Phụng mà là lời dịch từ bác sĩ Joyeux. Chữ "nhờ" ở đây dịch từ grâce à trong tiếng Pháp — vốn dùng để chỉ nguyên nhân xấu, nhưng sang tiếng Việt nghe như đang ghi công. Cấu trúc gọng kìm hiện ra: truyền thống còn nguyên thì bị quy tội (thờ ơ tổ truyền), mà truyền thống suy tàn cũng bị quy tội (luân lý suy đồi) — xã hội bản xứ đi lối nào cũng thành bệnh lý trong con mắt vệ sinh học thuộc địa.

Đại từ "xứ ta" là dấu vết cho thấy bản dịch không hề "ngoan": một tác giả Pháp không viết "xứ ta" để chỉ An Nam, nên đây là chỗ VTP vừa dịch vừa cấy tiếng Việt của mình vào, kéo văn bản Pháp về phía người đọc bản xứ. Bản dịch, vì vậy, đã là một hành vi chiếm dụng chứ không phải chuyển ngữ trung lập.

Cụm "Á Đông" ở đây là một cái bẫy dịch thuật: nó dịch chữ Pháp l'Orient antique, mà trong sử học Pháp "Orient" nghĩa là Cận Đông (Lưỡng Hà, Ai Cập, Phênixi) chứ không phải Đông Á. Người đọc Việt thấy hai chữ "Á Đông" tưởng sắp gặp Trung Hoa, nhưng trong đầu tác giả Pháp gốc, khái niệm ấy chưa từng bao hàm Đông Á.